Łączący morze Białe z jeziorem Onega kanał Białomorski na pierwszy rzut oka nie robi dziś wielkiego wrażenia. Szerokością przypomina kanał Żerański w Warszawie, a surowy i jednolity krajobraz nie zachęca zbytnio do głębszej refleksji. Dopiero dokładniejsze przyjrzenie się betonowym śluzom na których widoczne są ślady prymitywnego szalunku sprawia, iż do obserwatora dociera ogrom wysiłku i cierpienia, kosztem którego obiekt ten został zbudowany.

            Ze względu na swą szerokość i głębokość kanał nie nadje się do przeprowadzania prawie żadnych współczesnych statków. Obecnie ruch na kanale jest bardzo niewielki, ale sam obiekt pozostaje pod ścisłą ochroną i wciąż obowiązuje na nim zakaz fotografowania – oficjalnie jest to miejsce strategiczne, nieoficjalnie wiadomo,  iż czasami przez kanał  przeciągane są z Morza Białego  dla odbycia prób na bezpiecznych wodach Onegi różnorakie wynalazki objęte tajemnicą wojskową. W dobie dzisiejszej techniki satelitarnej taki powód wydaje się być co najmniej debilny, ale nie zapominajmy że mamy do czynienia z państwem nie do końca normalnym.

            Co dziwne kanał stanowi do dziś powód do  dumy dla okolicznych mieszkańców. W położonym nieopodal kanału Miedwiedżgorsku ludzie są dumni nie tylko z samej budowli, ale również i z czasów w których powstawał. W miejscowym muzeum dokładnie zrekonstruowano gabinet naczelnika budowy kanału oraz zgromadzono wiele przedmiotów związanych z historią jego powstania. Nie było by w tym nic dziwnego, gdyby nie wydźwięk całej wystawy, która zamiast oddawać cześć ofiarom gułagu wychwala wielkość Związku Radzieckiego, nostalgia za którym wciąż jest żywa, zwłaszcza w miejscach zapomnianych przez Boga i ludzi, takich jak Miedwiedżgorsk.

Papierosy 5 klasy.

Nazwa Biełomorkanał przylgnęła także do legendarnych papierosów, określanych według rosyjskich, i tak niezbyt wyśrubowanych norm,  jako papirosy 5 kategorii. W języku rosyjskim występują dwa odrębne słowa określające wyroby tytoniowe: cigariety czyli typowe papierosy oraz papirosy czyli staromodne fajki z długą tekturową tutką zakończone krótkim kawałkiem bibuły z tytoniem. Biełomorkanał zalicza się właśnie do tego drugiego typu. Dzięki swej nazwie i   charakterystycznemu  opakowaniu Biełomorkanały stały się takim samym symbolem sowieckiej epoki jak wódka Stolicznaja czy piosenki Wysockiego. Archaiczny wygląd, niezwykła moc i podły smak tworzyły wokół Biełomorów swoisty klimat czegoś nieprzeciętnego i owianego mgiełką tajemnicy. Sam papieros składa się z długiej tekturowej tutki zakończonej króciutką bibułą z tytoniem. Tekturową tutkę zagniata się w charakterystyczny sposób, dzięki czemu ułatwia ona trzymanie oraz skutecznie chłodzi dym. Taki sposób produkcji papierosów został porzucony na zachodzie wkrótce po II wojnie światowej, jednak w byłych republikach sojuza jest stosowany do tej pory.  Obecnie Biełomory wytwarzane są w Rosji, na Białorusi i Ukrainie. Ze względu na niską cenę – ok. 60 gr za paczkę cieszą się dużą popularnością.  Opakowanie praktycznie nie zmieniło się przez ostatnie pół wieku. Dodano jedynie akcyzę i ostrzeżenia o szkodliwości palenia. Zwłaszcza te ostatnie są szczególnie przydatne, gdyż Biełomor jest jednym z najmocniejszych papierosów świata. Zawiera pięciokrotnie więcej nikotyny i smoły niż zwyczajne wyroby tytoniowe do których przywykli ludzie zachodu. Ciekawostką jest fakt, iż milicja wyłapuje młodych ludzi palących Biełomory. Spowodowane jest to tym, iż pomysłowa młodzież zamiast tytoniu upycha w bibule marichuanę.

Biełomory znalazły szerokie zastosowanie w rekonstrukcji historycznej, przynajmniej w tych grupach, które dbają o pełny realizm dotyczący nawet najmniejszych szczegółów. I chodzi tu nie tylko o „koszerny” wygląd rekonstruowanej postaci, ale także o doznania towarzyszące wczuciu się w rolę. Z biełomorem rzeczywiście można poczuć się jak bojec Krasnoj Armii. A i ochota na palenie czegokolwiek po czymś takim przechodzi, więc jeżeli chcemy wyzwolić się ze szponów nałogu to śmiało  - Biełomorkanał.

Tekst, zdjecia i opracowanie:   Adam "Kaczor" Kaczyński